Cùng với mức sống được nâng cao, người dân đang có xu hướng tiêu thụ nhiều thức ăn "tinh" (không có chất xơ), làm tăng mạnh tỷ lệ sâu răng và các bệnh lý đường tiêu hóa như táo bón, ung thư trực tràng, đại tràng… Ở những vùng có mức sống thấp, các bệnh trên ít xuất hiện hơn hẳn do người dân ăn nhiều thực phẩm thô giàu chất xơ.
Tại Mỹ, do có chế độ ăn thiếu chất xơ nên bệnh ung thư trực tràng, đại tràng có số người mắc đứng hàng thứ ba trong các bệnh lý gây tử vong. Tỷ lệ mắc bệnh này ở Mỹ cao hơn 9 lần so với Nigeria, 13 lần so với Uganda – những nước có chế độ ăn truyền thống rất giàu chất xơ. Các nghiên cứu dịch tễ còn cho thấy, chỉ sau vài năm sinh sống ở Mỹ, tỷ lệ ung thư đại tràng, trực tràng ở những người da đen mới nhập cư đã ngang bằng với người da trắng.
Tại Việt Nam, do mức sống được nâng lên nên người dân các thành phố lớn đang sử dụng ngày càng nhiều các loại thực phẩm tinh chế mua tại các siêu thị, ăn nhiều thịt (có rất ít hoặc không có chất xơ), ít rau. Tình trạng thiếu chất xơ do thói quen ăn uống này gây ra đang dẫn đến nguy cơ gia tăng các bệnh của bộ máy tiêu hóa.
Tuy không có giá trị dinh dưỡng nhưng chất xơ là thành phần không thể thay thế đối với sức khỏe con người. Nếu như các thành phần dinh dưỡng (đạm, đường…) được hấp thu hoàn toàn tại ruột non thì chất xơ khi xuống tận đại tràng vẫn không bị chuyển hóa. Trong quá trình tiêu hóa, chất xơ kích thích làm tăng nhu động ruột, thức ăn không ứ đọng lâu và dễ dàng đi qua ruột. Nó cũng trực tiếp hút chất độc, ức chế sự hình thành chất độc và sự phát triển một số loại vi khuẩn gây hại trong đại tràng, ngăn ngừa ung thư ở cơ quan này. Với khả năng pha loãng các độc tố, chất xơ cũng ngăn ngừa những biến đổi có hại trên thành đại tràng.
Ngoài ra, quá trình lên men chất xơ trong cơ thể còn giúp phát triển các loại vi khuẩn có lợi cho sức khỏe. Nó cũng kết hợp với cholesterol và axit mật để hạ thấp nồng độ cholesterol trong máu, giúp phòng ngừa các bệnh tim mạch và lưu thông huyết não.
Chất xơ có nhiều ở vỏ ngũ cốc thô, các loại hạt, đậu, rau và trái cây. Đó là lý do khiến phương pháp dưỡng sinh phương Đông khuyến khích ăn các loại ngũ cốc thô thay vì đã chà xát kỹ, ăn trái cây cả vỏ (bất cứ khi nào có thể). Theo chế độ ăn dưỡng sinh, nên dùng 50% ngũ cốc thô hoặc thực phẩm chế biến từ ngũ cốc thô; 20-30% rau quả bản địa; 10% đậu, cá, thịt trắng; 5-10% các loại canh; 5-10% gia vị; thực phẩm bổ sung gồm thức uống và món tráng miệng.
Tốt nhất là ăn nhiều thực phẩm nguyên chất, nhưng không nên ăn tất cả trong cùng một bữa. Bữa ăn trung bình nên gồm một bát súp, một món có 1-2 hai loại ngũ cốc thô, vài loại rau hấp, một đĩa đậu hoặc chút ít cá, thịt trắng, một ít rau sống, rau thơm. Mỗi ngày cố gắng dùng 2-3 loại ngũ cốc thô, ít nhất 7 loại rau có màu sắc khác nhau; ăn sống vài loại, nấu chín vài loại.
Chế độ ăn nói trên hiệu quả hơn bất kỳ loại thuốc nhuận tràng nào trong việc chữa trị các rối loạn đường ruột. Nó cũng là giải pháp thật sự an toàn và lâu bền.
BS Bùi Nguyên Kiểm, Sức Khỏe & Đời Sống